coğrafi keşifler
Büyüt
Fra Mauro haritası (1459, Venedik) 

Coğrafi keşifler nedir?

Yer küresinin ilmi, ticari veya askeri gayelerle araştırılması. Keşifler, dünya kara ve denizlerin tanınması şeklinde 3000 senelik tahmini bir maziye sahiptir. Dünyanın derinliklerine, okyanus diplerine ve uzaya doğru yapılan incelemeler de bir yandan devam etmektedircoğrafi keşifler

Avrupa’da keşiflere Portekiz Prensi Henry’nin 1415 senesinde teşvikleriyle başlandı. Christopher Columbus gemilerle Amerika’yı, Vasco da Gama Hindistan’ı ve Ferdinand Magellan dünyayı dönerek dolaşmak suretiyle önemli keşiflerde bulunmuş oldular. Marco Polo ve müslüman kaşif İbn-i Battuta’nın keşiflerle ilgili coğrafi kayıtları, haritaları çok mühimdir.

İbn-i Battuta, 1325-1354 seneleri arasında Asya kıtalarında çok uzun süren incelemeler yapmıştır. (Bkz. İbn-i Battuta)

Milattan önce 600 senelerinde Mısır’dan başlayan bir seferle Afrika kıtası ile ilgili ilk keşif, Kızıldeniz’den geçilmek suretiyle güneydeki burun dönülüp, Cebelitarık Boğazından geçilerek, tekrar Mısır’a dönüldü. Bunu tarihçi Heredot kaydetmektedir. 1497 senesinde ise bu tür bir seyahate Vasco da Gama Lizbon’dan başlamış, önce Arjantin kıyılarına oradan Ümit Burnunu dolaşarak Müslümanların elinde bulunan Doğu Afrika kıyılarını geçtikten sonra Kalküta’ya kadar uzanmıştır. Bu seferi sırasında Vasco da Gama’ya Müslüman coğrafyacı ve denizci İbn-i Macit rehberlik etmiştir. 1499

senesinde tekrar Lizbon’a dönmüştür.

Christopher Columbus’un Hind Adalarına ulaşmak için yaptığı seyahatlerinde Bahama, Küba ve Amerika’nın güney kıyıları keşfedildi. Fakat Müslüman coğrafyacı İdrisi’nin (ölm. 1165), Atlantik haritasında Antilla Adalarını Piri Reis’in haritasında Amerika Kıtasını göstermesinden anlaşıldığına göre Müslümanlar Kolomb’dan önce bölgeden haberdar idiler. Daha sonra tarihçi Fazlullah Ömeri (ölm. 1349), Batı Afrikalı Mense Kanka Musa ve Sene, Gambiya kıyısından başlayan ikinci sefere başkanlık yapan İkinci Ebubekr’in saltanatı zamanında Mali’den bölgeye keşif heyetleri gönderdiğini yazmaktadır. 1492 senesinde yapılan bu seferlerde Columbus daima Hind Adalarına gittiğini zannetmiş ve 1506 senesinde ölmüştür. Americus Vespucius 1501 senesinde Amerika kıtası kıyılarına sefer yaparak buranın yeni bir kıta olduğunu söyledi. Ferdinand Magellan Columbus’un keşfettiği adalara giderken fırtınaya yakalanmış ve Güney Amerika kıyılarından Pasifik Okyanusuna (Büyük Okyanus) ulaşarak burayı keşfetmiştir. Pasifik Okyanusunda sefere devam eden Magellan, nihayet Filipin Adalarına ulaşarak Colombus’un asıl bulmak istediği noktaya tesadüfen varmıştır. Magellan, Filipinlerde yapılan bir çatışmada öldüğünden kaptanı olduğu Victoria isimli gemi, 1522’de tekrar İspanya’ya dönmüştür. Bu seyahat dünya etrafında yapılan ilk seyahat olması bakımından da önemli bir yer tutmuştur. O devirde Hıristiyan alemi dünyanın tepsi gibi düz olduğuna inanıyorlardı. Müslümanların dünya coğrafyası üzerine verdikleri bilgileri güzel değerlendiren ve bunları kendine mal eden Vasco da Gama, Colombus ve Magellan gibi denizciler böylece meşhur oldular.

Colombus-Magellan döneminden sonra en mühim keşif seyahatleri Kaptan James Cook tarafından 1768 ile 1779 seneleri arasında yapılmış; Güney Atlantik ve Güney Pasifik okyanuslarındaki adaları, Antarktika Kıtası dünya haritasındaki yerine konulmuştur.

Kuzey Kutbuna 1909 senesinde ilk ulaşan Amerikan Bahriye Subayı Robert E.Reary’dir. 1959’da Amerikan nükleer denizaltısı Skate, buzlar altında giderek kuzey kutbunda su üstüne çıktı. Güney kutbuna ise 1911 senesinde ilk ulaşan Amundsen’dir. Güney Kutbuna, köpeklerin çektiği kızak arabayla gidilmiştir.

İlgili olabilecek başlıklar

Coğrafi nedir?
Coğrafi durum nedir?
Coğrafik nedir?